Nhờ các công trình thủy lợi phát huy hiệu quả, người dân khu vực Hàm Thuận Bắc đã chủ động được nguồn nước, thích ứng thiên tai, ổn định sản xuất, nâng cao đời sống.
Dòng nước ngọt lành chảy qua những gian khó
Dưới cái nắng hanh hao của vùng đất duyên hải, chúng tôi ghé thăm cánh đồng Ổi tại xã Hàm Thuận Bắc (tỉnh Lâm Đồng). Giữa màu xanh mướt mát trải dài, ông Thông Văn Trinh ở thôn Lâm Giang đang chăm chú kiểm tra ruộng lúa gần 60 ngày tuổi của gia đình. Ruộng lúa sinh trưởng và phát triển rất tốt, lá xanh mượt, thân cây khỏe khoắn và chưa phát hiện sâu bệnh đáng kể.
Ông Thông Văn Trinh ở thôn Lâm Giang, xã Hàm Thuận Bắc kiểm tra ruộng lúa của gia đình. Ảnh: KS.
Ông Trinh phấn khởi chia sẻ, gia đình ông canh tác 5 sào lúa. Trước đây, khi chưa có công trình thủy lợi, việc gieo trồng của bà con vô cùng bấp bênh, hoàn toàn phụ thuộc vào nước trời. Cứ đến mùa mưa, lũ lớn lại đổ về cuốn trôi, ngập lụt cả cánh đồng; còn mùa khô thì đất đai nứt nẻ. Cái nghèo, cái đói cứ thế bám riết lấy người dân thôn Lâm Giang.
Thế nhưng, bước ngoặt ngọt ngào đã đến từ tháng 12/1997, khi hồ Sông Quao do Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận quản lý chính thức khánh thành và đi vào vận hành. Nguồn nước mát từ hồ Sông Quao chuyển về kênh N3 đã giải quyết triệt để cơn khát cho vùng đất này.
Cánh đồng lúa ở xã Hàm Thuận Bắc tươi tốt nhờ nguồn nước hồ Sông Quao. Ảnh: KS.
Từ chỗ chỉ sản xuất bấp bênh, hiện nay bà con đã tự tin canh tác đều đặn 3 vụ lúa/năm. Năng suất lúa trung bình toàn vùng đạt bình quân 65 tạ/ha, riêng vụ đông xuân đạt từ 70 tạ/ha trở lên. Nguồn nước ổn định không chỉ giúp giảm thiểu tác động của thiên tai, mà còn giúp đời sống kinh tế của người dân ngày một khấm khá, tỷ lệ hộ nghèo trong thôn giảm sâu, cuộc sống của đồng bào dần đi vào ổn định.
Ngoài nhiệm vụ tưới tiêu cho những cánh đồng thuộc khu vực huyện Hàm Thuận Bắc cũ, hồ Sông Quao còn đảm nhận vai trò điều tiết lũ khi mưa lớn và cung cấp nguồn nước sinh hoạt quan trọng cho toàn khu vực Phan Thiết.
Nhịp điệu thầm lặng của những người giữ nước
Để nguồn nước từ các công trình lớn đến được từng gốc lúa, bờ kênh một cách thông suốt, luôn có vai trò thầm lặng của những người làm công tác thủy nông.
Nguồn nước từ hồ Sông Quao dẫn về các cánh đồng lúa. Ảnh: KS.
Theo chia sẻ của anh Nguyễn Trung Trực, Trưởng trạm Thủy nông Cây Khế (Công ty TNHH MTV Khai thác Công trình thủy lợi Bình Thuận), đơn vị hiện đang quản lý tưới tiêu cho diện tích lên tới 2.000 ha, trong đó riêng tuyến kênh N3 đảm nhận 500 ha. Để đảm bảo nguồn nước liên tục phục vụ sản xuất và tránh tối đa thiệt hại cho bà con, trạm luôn phải chủ động điều tiết song song hai nguồn nước bổ trợ nhau: nguồn từ hồ Sông Lũy tiếp về và nguồn từ hồ Sông Quao.
"Khi nguồn nước hồ Sông Lũy dồi dào, chúng tôi ưu tiên sử dụng để tưới tiêu cho đồng ruộng. Những lúc nguồn này gặp khó khăn, trạm lập tức linh hoạt điều tiết nước từ hồ Sông Quao để bổ sung kịp thời cho bà con", anh Trực cho biết.
Phía hạ du của hồ Sông Quao được hồi sinh nhờ nguồn nước mát. Ảnh: KS.
Việc phân phối nước được trạm tổ chức rất khoa học, luân phiên hoặc đồng thời tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Nhờ sự chủ động, nhịp nhàng này, bà con nông dân dọc hai bên kênh N3 luôn có đủ nước để yên tâm thâm canh 3 vụ lúa mỗi năm thay vì chỉ 1, 2 vụ bấp bênh như trước. Ngay cả những diện tích cây ăn trái, cây trồng cạn cũng được hưởng lợi đáng kể. Dù hiện tại phần lớn thanh long đã được bà con chủ động chuyển sang chuyên canh lúa do giá cả thị trường biến động, dòng nước mát lành của hệ thống thủy lợi vẫn luôn là điểm tựa vững chắc nhất cho dòng chảy nông nghiệp nơi đây.
Bên cạnh vai trò cấp nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, hồ Sông Quao còn có vai trò đảm bảo nguồn nước phục vụ dân. Ông Trần Văn Liêm, Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Lâm Đồng cho biết, công trình góp phần hết sức quan trọng cho việc cung cấp nguồn nước thô cho Nhà máy nước Hàm Thuận Bắc với công suất 14.000 m3/ngày đêm để sản xuất nước sạch sinh hoạt cho hầu hết người dân tại các xã Hàm Liêm, Hàm Thuận và Hàm Thuận Bắc.
Hồ Sông Quao không chỉ cấp nước sản xuất mà còn cung cấp nước sinh hoạt cho người dân. Ảnh: KS.
Đồng thời, đây cũng là nguồn nước thô cấp cho nhà máy nước Thuận Bắc (công suất 10.000 m3/ngày đêm) chuẩn bị đầu tư cung cấp bổ sung nước sạch cho các khu vực dân cư còn nhiều khó khăn; và cấp cho Nhà máy nước Cà Giang thuộc Công ty cổ phần Bình Hiệp với công suất trên 30.000 m3/ngày đêm nhằm cung cấp nước sinh hoạt chủ lực cho nhân dân khu vực Phan Thiết.
Đánh giá về tầm quan trọng này, ông Nguyễn Anh Khoa, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận cho biết, việc đưa hệ thống hồ Sông Quao có dung tích thiết kế hơn 80 triệu m3 vào khai thác đã tạo nguồn nước ổn định phục vụ sản xuất nông nghiệp, góp phần mở rộng diện tích tưới và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Hiện nay công trình được bổ sung nguồn nước từ kênh 812 - Châu Tá, hệ thống đang cấp nước sản xuất cho diện tích là 10.601 ha (trong đó cây lúa và hoa màu chiếm 9.363 ha/3 vụ và 1.238 ha cây thanh long, cây ăn quả), vượt năng lực thiết kế ban đầu 2.481 ha.
Kim Sơ (Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/thuy-loi-binh-thuan-dat-khat-hoi-sinh-nho-mach-nguon-song-quao-d822179.html)